Schapendrijven met een Västgötaspets

20 augustus 2005

 

De Västgötaspets (spreek uit west-jeuta-spets, door de liefhebbers kortweg Spets genoemd) is van oorsprong een boerderijhond die de boer alerteert bij indringers (het is dan ook een zeer vocale hond, oftewel: hij blaft veel) en die hem helpt bij het verplaatsen van vee naar wei of stal. Het is dus een veedrijver, en wel van het type 'heeler': als nodig bijt hij het vee in de achterpoten om ze op gang te helpen.

De spets heeft daarnaast een aantal fysieke eigenschappen om een eventuele trap van de koe te overleven:

  • hij heeft zeer korte pootjes, zodat hij makkelijk onder de vliegende hoeven kan duiken en
  • hij is zeer stevig gebouwd.

Ik had al eens vaker gelezen over spetsen die koeien drijven en had me altijd al afgevraagd hoe dat er in het echt uit ziet en of mijn hond Kari dat ook zou kunnen.

Nu zijn boeren die hun koeien voor drijfwerk beschikbaar stellen, wat dun gezaaid. En een veedrijver is vaak wat aan de harde kant voor schapen, terwijl die wel vaker voor schapendrijven worden gebruikt. Maar dan meestal alleen met Border Collies. Ook is het moeilijk iemand te vinden met verstand van schapendrijven die ooit met een ander hondenras dan de Border Collie heeft gewerkt. Ieder ras werkt anders met schapen, en de stijl van de Border Collie is nu eenmaal een beetje uniek. Ik betwijfelde al met al of ik Kari ooit aan het werk zou zien als drijver.

 

Naar boven Naar benedenOproep

In het voorjaar van 2005 stond in het clubblad van de Västgötaspets Vereniging Nederland een oproep van Dorine Gijlstra. Wie wil er graag meedoen aan een workshop schapendrijven met zijn Västgötaspets? Ik geef ons natuurlijk direct op.

"De" dag wordt uiteindelijk gepland op 20 augustus in Hoenderloo. In de loop van het organiseren is aan de workshop zelfs een heuse 'aanlegtest' gekoppeld. De cursusleider is Hans Docter. Aan de dag doen 10 Västgötaspetsen mee.

 

Schapen

Hans Docter geeft aan het begin van de dag een korte inleiding. De schapen zijn voor schapen wat uitzonderlijk. Ze zijn namelijk hond- en mensmak. Ze zijn gewend om gedreven te worden door Border Collies en soms ook de spets van Dorine. En ze zijn erg geneigd de mens op te zoeken. Erg handig als je groene honden en handlers hebt, die van schapen beiden helemaal niets afweten. (En bij voorbaat mijn excuses aan de lezers die wat meer van schapendrijven weten: ik zal in mijn onwetendheid ongetwijfeld continu de verkeerde terminologie gebruiken!)

Als eerste mag Dorine met haar hond laten zien wat ongeveer de bedoeling is. Haar hond is nu zeven keer bij de schapen geweest, hij weet ze rustig bij elkaar en bij de baas te houden. Hij moet nu leren op commando in te houden om de druk van de schapen te halen. Hierbij is het belangrijk dat de hond het commando 'zit' of 'af' heel goed beheerst en direct uitvoert. Ivar, de hond van Dorine, vindt dit nog erg moeilijk. Zelfs de extra krachtige uitstraling van Hans Docter heeft niet altijd het gewenste resultaat. Maar er zit wel aardige rust in het geheel, de schapen blijven bij elkaar, tussen haar en de hond in.

 

Naar boven Naar beneden12 uur

Om een kudde te kunnen 'sturen', moet de hond ten opzichte van de handler aan de overkant van de kudde staan, oftewel 'op 12 uur' (kudde is middelpunt van de klok, handler staat op 6 uur, hond daartegenover op 12 uur). Die positie weet Ivar in ieder geval aardig goed vast te houden.

Bij het leren drijven van schapen wil Hans Docter graag eerst interesse zien in de schapen – dus dat de hond de schapen interessant vindt. Opjagen is daarbij prima, wordt zelfs in eerste instantie beloond – met stem, want verder zijn er nauwelijks mogelijkheden. Als de hond dit spelletje gaaf vindt en de bedoeling door goeie handling een beetje door krijgt, wordt hij geremd met commando's als af (of 'lie down' bij Border Collies, zouden die honden nu echt alleen maar Engels verstaan? J) of zit. Als hij hierop reageert, wordt hij direct beloond met stem en mag hij weer voorwaarts richting schapen – de feitelijke beloning. Maar dan moet hij het natuurlijk eerst wel leuk vinden om achter die schapen aan te zitten, anders is het geen beloning!

GEEN 12-uurspositie van Kari tov mij

Naar boven Naar benedenBij het schapendrijven gebruiken Border Collies hun 'eye' (fixerende, geconcentreerde blik in combinatie met lage sluipende houding) om indruk op de schapen te maken. Spetsen hebben geen 'eye' en sluipen niet. Die moeten op een andere manier indruk maken. Vaak met blaffen, stoten en duwen, soms bijten, en ze moeten vaak wat dichter op de schapen werken.

 

Wisseling van de wacht

In de loop van de dag worden na 2-3 honden steeds andere schapen ingezet. Ze worden uit de ene 'pen' (kleine omheining) gehaald aan de ene kant van het veld, om na gedaan werk in de andere 'pen' in de andere hoek van het veld uit te rusten. Hierna worden weer verse schapen uit de eerste pen gehaald. Overigens willen de schapen waarmee gewerkt wordt, vaak erg graag naar een van die pens: als het lukt om er te komen, springen een aantal ook erg makkelijk over de omheining heen.

Ook de twee Border Collies van Hans Docter worden geregeld uitgewisseld. Zij hebben de hele dag veel werk in het weer bij elkaar drijven van uiteengestoven schapen en het weghouden van de schapen bij de 'pens' waar de andere schapen staan, om te voorkomen dat ze over die omheining de pen in springen. Ondanks het afwisselen zijn beide honden aan het einde van de dag zijn ze toch knap moe.

Voor de eerste keer worden de schapen in een kleine omheining midden op het veld gezet. Zo zijn ze veilig, mochten de honden erg fel op ze reageren. Dat is eigenlijk bij geen enkele hond het geval.

Ook de baas moet leren wat schapen zijn - Kari begrijpt ze stukken beter dan ik!

 

Naar boven Naar benedenWerkende Spetsen

Bij de eerste hond na Ivar is er in het begin zelfs geen enkele reactie. Deze hond heeft dan ook geleerd om schapen in de weilanden waar ze tijdens wandelingen langs lopen, te negeren. De schapenpoep is veel interessanter. Pas als hem duidelijk wordt dat hij er echt achteraan mag, beginnen de dieren voor hem interessant te worden. Hij gaat het steeds leuker vinden, krijgt meer zelfvertrouwen, en op het einde van zijn beurt begint het er al een beetje 'echt' uit te zien!

Bij iedere spets is de reactie verschillend. De meesten zijn alleen al erg gecharmeerd van de schapenpoep. Slechts een hond vindt de schapen toch echt wel eng. Die gaat terug naar het baasje langs de kant. Twee anderen, huisgenoten, zijn zo gehecht aan elkaar dat ze daarom het veld verlaten – maar uiteindelijk blijkt bij wat doorzetten een daarvan zelfs heel getalenteerd. De rest van de honden vindt het al heel snel leuk om achter de schapen aan te zitten. Twee, waaronder een van de huisgenootjes, heeft zelfs de neiging om de schapen echt bij elkaar te houden en een gaat zelfs een enkel schaap op grotere afstand terughalen.

 

Naar boven Naar benedenKari

Kari vindt de schapen in de omheining midden op het veld al zeer interessant – al weerhoudt dat hem er niet van om ook te snoepen van de schapenpoep. Maar hij gaat al direct blaffend op die schapen af. Na het openen van het hek kost het ons wel moeite om de schapen uit de pen te krijgen. Vervolgens jaagt Kari ze vrolijk uit elkaar. Toch kan ik hem al vrij gauw eromheen sturen. Omdat ik zelf totaal geen idee heb wat ik met schapen moet doen, gaat het alleen al daardoor vaak helemaal fout. Maar uiteindelijk lukt het ons samen toch om de groep bij elkaar te houden – waarbij Kari soms toch nog tijd vindt om te snoepen en vervolgens met volle mond blaffend weer verder te gaan! Maar die eerste beurt gaat het eigenlijk heel aardig!

Dit lijkt er al een klein beetje op


2e keer

's Middags hebben we een tweede beurt. Deze keer is Kari jageriger, hij laat de schapen keer op keer uit elkaar stuiven. Wel kan ik hem soms achter een schaap aansturen, dat hij dan wel weer terugdrijft naar de kudde (het scheelt dat de schapen zelf al die neiging hebben), maar dan drijft hij de kudde vervolgens weer uit elkaar. Als de BC de kudde weer bij elkaar heeft geveegd, blijft Kari eerst ook steeds te dicht bij mij om de kudde te kunnen sturen. Hij wil niet graag om de schapen heen, in tegenstelling tot 's ochtends. Uiteindelijk lukt dat toch weer en kan ik een heel stuk voorop lopen met de schapen achter mij aan en Kari daar weer achteraan, waarbij ik hem ook "terug" kan sturen, waarmee hij weer even inhoudt en de afstand tussen hem en de schapen groter wordt, wat meer rust geeft. Al met al gaat het niet zo goed als 's ochtends, maar het is een enorme verbetering op het gejaag aan het begin van de beurt.

 

Naar boven Naar benedenBeoordeling

Aan het einde van de dag krijgen we allemaal een oorkonde en een beoordelingsformulier.

Hans Docter vertelt dat hij van tevoren de nodige bedenkingen had, maar dat hij aangenaam verrast is over de werkeigenschappen in dit ras. Bij andere herderrassen heeft hij helaas moeten constateren dat door het fokken op uiterlijk, alle werkeigenschappen eruit zijn gefokt en de honden weinig belangstelling hebben voor schapen. Hij hoopt dat men zich binnen de rasvereniging inzet voor het behoud van de eigenschappen. Een aantal bestuursleden van de vereniging is aanwezig en lijkt deze woorden ter harte te nemen.

Kari's keurrapport ziet er al met al toch leuk uit:

Interesse
Voortdurend
Veel
Soms
Geen
Anders

Kari heeft 'veel' interesse in de schapen. Voor werkeigenschappen was het beter geweest als hij hier "voortdurend" had gescoord. Maar voor de sporten die wij samen doen, ben ik heel blij met deze score.

Werkstijl
Hoeden
Drijven
Hoeden/iets drijven
Drijven/iets hoeden
Anders

Zijn werkstijl is 'hoeden / iets drijven'. Andere mogelijkheden zijn 'hoeden', 'drijven' en 'drijven / iets hoeden'.

Op wikipedia staan verschillende werkstijlen van herdershonden beschreven, evenals enkele andere weetjes over herdershonden:
http://nl.wikipedia.org/wiki/Herdershond

Gehoorzaamheid
Reageert goed
Reageert soms
Reageert niet
Wordt geremd
Anders

Op gehoorzaamheid scoort Kari zowel 'reageert goed' als 'reageert soms'. Dit is een afspiegeling tussen het verschil tijdens de twee beurten en de variatie binnen de beurten.

Benaderen
Wijd
Gemiddeld
Kortbij
Anders

Benaderen doet hij 'gemiddeld'. 'Wijd' is bij benaderen beter, omdat hij dan niet de schapen eerst opjaagt, maar gewoon rustig van achteren kan benaderen en rustig richting handler kan opdrijven.

Temperament
Zelfverzekerd
Kan afgeleid worden
Snel afgeleid
Nerveus
Anders

Zijn temperament bij het schapendrijven is 'zelfverzekerd'.
Kari had wel neiging tussendoor te snoepen van de schapenpoep, maar bleef inderdaad geïnteresseerd in het werken met de schapen. En waar hij in het begin blaffend nog wat achterover hing, ging zijn lichaam al doende steeds meer naar voren staan.

Groeperen
Houdt kudde bij elkaar
Hergroepeert niet
Splitst de kudde
Jaagt
Verliest contact
Anders

Kari's groeperen wordt beoordeeld als 'jagen'. Gewenst is hier 'houdt kudde bij elkaar'. Het is zo mooi om te zien hoe sommige spetsen dit groeperen al heel snel uit zichzelf doen. Dat is echt genieten.

Blaffen
Werkt geluidloos
Blaft om kracht bij te zetten
Blaft soms
Blaft voortdurend

Bij blaffen wordt zowel 'blaf om kracht bij te zetten' als 'blaft voortdurend' aangekruist. Ik vermoed dat dit weer het verschil aangeeft tussen en binnen onze twee beurten. Naarmate Kari beter werkte, blafte hij minder. Selectief blaffen is beter. Ik heb de indruk dat blaffen erg vermoeiend is voor Kari, en door minder te blaffen zet hij de schapen minder onder druk. Kari blafte bij het werken voor mijn gevoel meer dan de andere spetsen die ik zag. Dat is hierbij niet iets dat je rechtstreeks kunt beïnvloeden. Minder blaffen moet komen uit zekerheid over zijn taak, wat allen zal komen van duidelijkere handling door mij en meer ervaring bij ons beiden – want ik wist vaak ook niet wat ik moest doen!

Overredingskracht
Veel
Krachtig, doch voldoende
Duidelijk
Weinig
Geen
Anders

Kari's overredingskracht wordt beoordeeld als 'duidelijk'.

Het is wel gaaf om te zien hoe je hond zelfverzekerd een stel schapen benadert dat vastbesloten lijkt om te blijven staan, en deze door zijn zelfverzekerde houding gewoon van de plaats krijgt.

Balans
Houdt balans
Houdt soms balans
Houdt geen balans
Anders

Van enige balans (vermogen om op 12 uur te blijven ten opzichte van mij en die positie te houden, ook als ik ten opzichte van de kudde anders kom te staan) was inderdaad geen sprake, zeker niet op eigen initiatief. Als het lukte, was het meer omdat ik hem eindelijk aanwijzingen kon geven hoe hij dat moest doen.

Naar boven Naar benedenIk had erg veel zin in deze dag en was gewoon erg nieuwsgierig hoe Kari het zou doen. Ik was er zoveel mogelijk zonder verwachtingen en zonder vooroordelen heen gegaan, maar had wel mijn angsten. Zo was ik bang dat Kari compleet uit zijn dak zou gaan, dat ik niet meer tot hem zou kunnen doordringen, dat hij misschien zou gaan happen naar de schapen (wat sommigen ook doen en wat bij het schapendrijven niet verkeerd hoeft te zijn, maar ik zie het toch liever niet in mijn hond).

Hij bleef op de meeste momenten echter prima bereikbaar, hij luisterde soms beter dan op andere momenten, maar uiteindelijk lukte dat toch heel aardig, en hij blaft en hij duwt en hij port met zijn neus, maar we hebben hem niet zien happen – ook niet op de video achteraf.

 

Toekomst

Het was al met al een hele leuke, leerzame dag en het was gaaf om mijn hond en dit ras bezig te zien met iets wat hun rasinstincten aanspreekt.

Ik zal echter niet snel een mogelijkheid dichter in de buurt zoeken om dit geregeld te doen. De enige reden voor mij zou zijn als Kari erg fel blijkt te zijn geworden op schapen in weilanden e.d., om daar meer controle over te krijgen. Gezien zijn reactie op deze dag, lijkt me echter dat ik hem vrij makkelijk onder controle kan houden. En voorlopig heb ik – met onder meer dogdance, behendigheid, lesgeven, seminars volgen en nieuwe dingen uitproberen met Kari – hondensporten en hondenbezigheden genoeg.

Sandra Hurkmans



Tags:

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

Nu aanwezig:

| 295 bezoekers |